2019-03-24
Płock: VII Festiwal Zorzy Polarnej
Ostatni akord: film „Tropiciel” ...
więcej >>>

2019-03-21
Kompas Wikingów
Rejst do Szwecji z imprezą na orientację ...
więcej >>>

2019-03-18
Płock: VII Festiwal Zorzy Polarnej
Finisaż wystawy „Samowie – ludzie Północy” ...
więcej >>>

2019-03-15
Wyjazd: dookoła cieśniny Sund
Kopenhaga na rowerze i nie tylko! ...
więcej >>>

2019-03-13
Magazyn Skandynawski "Zew Północy" nr 33
Zorza polarna, zamki Zelandii, dach Telemarku ...
więcej >>>

2019-03-12
Północne wyprawy na Kolosach
XXI Ogólnopolskie Spotkania Podróżników, Żeglarzy i Alpinistów ...
więcej >>>

2019-03-12
Gdańsk: Forum Biznesowe Polska - Wyspy Owcze
Nowa inicjatywa polsko-farerska ...
więcej >>>

2019-03-08
Kino Luna: Wyspy Wikingów – Norskehavet
Pokaz ze slajdami Konrada Koniecznego ...
więcej >>>

2019-03-07
„Farerskie kadry” już dostępne
Nowa książka o Wyspach Owczych ...
więcej >>>

2019-03-05
Nowa książka: „Witajcie na cholernej Arktyce”
Życie na północy Norwegii, zorza i husky ...
więcej >>>

2019-03-03
3 marca: startuje Vasaloppet
Największy bieg narciarski na świecie ...
więcej >>>

2019-03-02
Fastelavn – duńskie zapusty
Ciekawa tradycja w Danii i na Bornholmie ...
więcej >>>

2019-03-01
Żołnierze Wyklęci - pamiętamy
...
więcej >>>

2019-02-25
Kompas Wikingów 2019
Rejs do Szwecji z imprezą na orientację ...
więcej >>>

2019-02-24
Lotniczy incydent nad Bałtykiem
Prowokacja z udziałem myśliwca Su-27 ...
więcej >>>

2019-02-21
Płock: VII Festiwal Zorzy Polarnej
Program wydarzeń w marcu ...
więcej >>>

2019-02-18
Solo Svalbard Adventure – samotnie na szczyt
Newtontoppen i pomoc dla Kasi Wondołowskiej ...
więcej >>>

2019-02-16
Norrbotten: orkan w górach
Nawet 33 metry na sekundę ...
więcej >>>

archiwum wiadomości  



2014-06-24

Sankthansaften, czyli Noc św. Jana

Duńczycy i Norwegowie świętują przesilenie letnie

Siły przyrody czczone były już w społecznościach prehistorycznych na całym świecie. Kult słońca zajmował w dawnych wierzeniach szczególną pozycję, także w Skandynawii – regionu o ciemnej, długiej i ostrej zimie. Potwierdzają to znaleziska archeologiczne, jak np. symbole solarne, częsty motyw rytów naskalnych. Nic zatem dziwnego, że przesilenia słońca: letnie i zimowe, wyznaczające początek i koniec okresu zimowego były dniami szczególnie świętowanymi.

W czasach chrześcijańskich nie udało się wyplenić tych pogańskich tradycji. I tak pogański Yul (przesilenie zimowe) zaczął być wiązany z Bożym Narodzeniem, a w letnich obrzędach pojawiła się postać św. Jana Chrzciciela, którego narodziny są obchodzone 24 czerwca. Przesilenie letnie – noc św. Jana – jest do dziś bardzo ważnym wydarzeniem w Skandynawii. Jego obchody nawiązują do pogańskiego kultu nie tylko słońca, ale także płodności oraz wiary w moc wody i ognia.

Mimo skandynawskiej wspólnoty językowej i historyczno-kulturowej, obchodzone jest ono w różny sposób. Szwedzi obchodzili swój Midsommar i jego wigilię – Midsommarafton – w miniony weekend. Jednym z głównych punktów szwedzkiego Midsommaru jest wzniesienie wysokiego słupa – tzw. drzewka midsommarowego (midsommarstång), udekorowanego wieńcami kwiatów. Wokół drzewka ludzie tańczą i śpiewają – często popularne piosenki dla dzieci. Zwyczaj ten dotarł ponoć z Niemiec około XIV wieku. Wiankami z kwiatów przyozdabiane są także głowy kobiet i dzieci uczestniczących we wspólnej zabawie, często w strojach ludowych. Po tańcach – posiłek. Zgodnie z dość nową, zaledwie stuletnią tradycją, jest to marynowany śledź, z obficie posypaną szczypiorkiem kwaśną śmietaną, do tego młode ziemniaki z koperkiem oraz kieliszek (lub kilka) szwedzkiej okowity i piwo przy kolejnych śpiewach. Na deser – koniecznie świeże truskawki!

W sąsiedniej Danii, ale także w Norwegii, noc świętojańska – Sankthansaften – to noc palenia wielkich ognisk, zwanych sankthansbål, z wrzuconymi do nich kukłami czarownic. Od wieków wierzono bowiem w moc ognia, oczyszczającą zwierzynę domową, pola i przyszłe zbiory ze Zła, którego symbolem stała się czarownica. Obecnie, rozpalenie takiego ogniska często poprzedza krótkie przemówienie lokalnego prominenta. Po nim – wspólne śpiewy przy ognisku, początkowo bardzo uroczyste, lecz w miarę wypijanych butelek piwa coraz weselsze, a nawet frywolne.

W Danii nie ma tradycji kulinarnych związanymi z tym świętem. W Szwecji takie ogniska – choć bez czarownic – palone są kilka tygodni wcześniej, w noc Walpurgii, przypadającą 30 kwietnia. Z dawnych tradycji ludowych, wspólną w obu krajach była wiara, że właśnie tej nocy przyroda ma magiczną moc. Dziewczęta w Szwecji mogły zobaczyć we śnie swojego przyszłego małżonka, jeśli umieściły pod poduszką siedem rodzajów świeżo zerwanych kwiatów. Duńskim pannom na wydaniu wystarczał jeden rodzaj – rozchodnik, noszący w Danii nazwę kwiatu świętego Jana. Za to mogły także ujrzeć przyszłego małżonka w lustrze wody lub śpiąc na przyległej do wody łące. Groził im jednak świętojański wąż, który miał zwyczaj pełzać tej nocy po ziemi i „czynić panny brzemiennymi”. Pewną ochronę przed wężem (oraz przed innymi chorobami) dawały być może wody z cudownych źródeł, których moc była jeszcze silniejsza właśnie w noc świętojańską.

24 czerwca i jego wigilia przypadają w tym roku na dni robocze. Wprawdzie część imprez odbędzie się zgodnie z kalendarzem, ale te najbardziej huczne przenoszone są na najbliższą sobotę. Ten weekend w Danii i Norwegii zapowiada się zatem bardzo rozrywkowo…

Tekst: Maria Tuniszewska - Ringby, Rønne (Bornholm),
e-mail: mtr (at) bornholmsmuseum.dk, tel. +45 56 95 07 35, www.bornholmsmuseum.dk/Polsk

Na zdjęciu: norweskie obchody nocy świętojańskiej (Fot. Nina Aldin Thune)

wcześniejszy news archiwum wiadomości

  © 2002-2011 by PCIT TRAMP, Szczecin      Opieka techniczna: IKSik.net
Ta strona używa ciasteczek (ang. cookies) w celu umożliwienia składania zamówień oraz do badania oglądalności strony.
Aby dowiedzieć się czym są ciasteczka odwiedź stronę wszystkoociasteczkach.pl
Jeśli nie wyrażasz zgody na wykorzystywanie ciasteczek na tej stronie, zablokuj je w opcjach Twojej przeglądarki internetowej.